ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ

Απόστολος: Β΄ Τιμ. γ΄ 10-15

Ευαγγέλιον: Λουκ. ιη΄ 10-14

1 Φεβρουαρίου 2026

«Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται»

Αρχίζει από σήμερα, αγαπητοί μου αδελφοί, η κατανυκτική περίοδος του Τριωδίου. Μια περίοδος πνευματική που θα μας οδηγήσει στο Πάθος και την Ανάσταση του Χριστού. Η περίοδος αυτή έχει σαν στόχο να θέσει τα σωστά θεμέλια του αγώνα για την άσκηση της αρετής. Βάση, αλλά και συμπερίληψη πολλών αρετών, αποτελεί η ταπεινοφροσύνη, γιατί αυτή ρίχνει όλα τα αμαρτήματα, θέτει τις βάσεις της ευσέβειας και καλλιεργεί την αγάπη. Μέσα από αυτό το τρίπτυχο του αγώνα διασφαλίζεται η πνευματική πορεία του ανθρώπου. «Μή προσευξώμεθα φαρισαϊκῶς ἀδελφοί» ακούστηκε κατά τον Εσπερινό στο πρώτο τροπάριο της έναρξης του Τριωδίου χθες. Ολόκληρη η περίοδος του Τριωδίου έχει σκοπό να μας προετοιμάσει, με νηστεία, προσευχή και μετάνοια να υποδεχθούμε τον «πρός Πάθος εὐτρεπιζόμενον» Σωτήρα μας και να γίνουμε κοινωνοί των Παθημάτων και της Αναστάσεώς Του. Το Τριώδιο είναι μια πνευματική σκάλα, που στήνεται εδώ κάτω στη γη και το πρώτο σκαλί καλούμαστε σήμερα να το πατήσουμε.

Δύο θέματα θίγει ο Χριστός σήμερα, με την παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου: τον τρόπο της προσευχής μας προς τον Θεό και τη σημασία  της ταπεινώσεως. Ταπεινοφροσύνη λοιπόν, μια ανοδική πνευματική πορεία.

Μοιάζει με το ρίζωμα ενός δέντρου. Χωρίς ρίζες δέντρο δεν υπάρχει. Όσο πιο βαθιές είναι οι ρίζες του δέντρου τόσο αυτό υψώνεται προς τα πάνω. Όπως οι ρίζες είναι η αθέατη μορφή του δέντρου, έτσι και η ταπεινοφροσύνη είναι η αθέατη πλευρά της ευσέβειας, γιατί ενώ αυτή θα υπάρχει και θα λειτουργεί δεν πρέπει να φαίνεται ή τουλάχιστον δεν πρέπει να επιδιώκει να φαίνεται.

Ο Κύριος μάς παρουσιάζει δύο πρόσωπα, δύο διαφορετικούς τύπους ανθρώπων. Τον Φαρισαίο και τον Τελώνη. Ο Φαρισαίος φαινόταν να ήταν ευσεβής, προσηλωμένος στον Μωσαϊκό Νόμο, τυπικός, παραδοσιακός, ανυποχώρητος, άνθρωπος προσευχής. Ζητούσε με την πιστή εφαρμογή του Νόμου να εξαγοράσει τον Παράδεισο. Με εμφανή υπερηφάνεια ευχαριστούσε τον Θεό που δεν ήταν όπως όλοι οι υπόλοιποι άνθρωποι, άρπαγες, άδικοι, μοιχοί, ή σαν τον Τελώνη, αλλά αντίθετα νήστευε δυο φορές την εβδομάδα και έδινε στο Ναό τις καθορισμένες εισφορές. Από την άλλη, ο Τελώνης είχε σκύψει με το πρόσωπο στο έδαφος και προσευχόταν λέγοντας «ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ». Ίσως αναρωτηθεί κανείς, «μα πως αλλιώς έπρεπε να προσευχηθεί ο Φαρισαίος, εφόσον ήταν δίκαιος και τηρούσε τις εντολές του Θεού; Ο εγωισμός του τον οδηγεί όχι μόνο στο να θεωρεί όλους τους υπόλοιπους ανθρώπους άρπαγες, αμαρτωλούς και υποδεέστερους του, αλλά επίσης και στο να πιστεύει ότι η προσωπική του ¨αρετή¨ είναι δικό του αποκλειστικά επίτευγμα. Έτσι ουσιαστικά στην προσευχή του δεν ευχαριστεί τον Θεό, αλλά λιβανίζει τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο Τελώνης αντίθετα, προσεύχεται με ταπείνωση. Ζητά με συντριβή καρδίας από τον Θεό να μην τον εγκαταλείψει παρά την αμαρτωλότητά του και να του παράσχει την θεϊκή Του βοήθεια. Έχει συναίσθηση των πράξεών του, γνωρίζει ότι δεν είναι τέλειος και γι’ αυτό η προσευχή του γίνεται ένας αγώνας για να κερδηθεί ο χαμένος δρόμος, και για να έλθει ο Θεός βοηθός στις ατέλειες. Η θέρμη της προσευχής του, το αίσθημα αυτογνωσίας, η αυτοκατάκριση, η ταπείνωση και η συντριβή που επιδεικνύει, καταφέρνουν να ελκύσουν τη συγγνώμη του Θεού, την αγάπη Του, την κραταιά Του προστασία, και έχουν τη δύναμη να μεταμορφώσουν τη ζωή του Τελώνη, οδηγώντας τον μέσα από την μετάνοια στην πραγματική δικαίωση ενώπιον του Θεού. 

 Η ταπεινοφροσύνη, όπως είπαμε πιο πάνω, ρίχνει όλα τα αμαρτήματα, γιατί μέσα από μια πραγματική αυτογνωσία ο άνθρωπος διαπιστώνει ότι «πάντες ήμαρτον» και άρα και αυτός. Και αφού κανένας δεν είναι αναμάρτητος ψάχνει για να βρει όλες του τις ατέλειες. Η σύγκριση πια δεν γίνεται με μέτρο τους ανθρώπους αλλά τον Θεό. Η διαπίστωση του ύψους της τελειότητας του Θεού και του βάθους της δικής του αμαρτωλότητας τον κάνει να υποκλίνεται ευλαβικά μπροστά στον Θεό και να ζητά το έλεός του, όπως έκανε και ο Τελώνης της σημερινής παραβολής.

Αγαπητοί μου, η ταπεινοφροσύνη δεν είναι εξευτελισμός, είναι εξύψωση. Είναι θυσία, είναι αγάπη, είναι αρετή. Για τούτο και χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια από μέρους μας για να την εφαρμόσουμε. Την ταπεινοφροσύνη όχι μόνο την συνιστά ο Θεός αλλά και την ανταμείβει. 

Αντίθετα αποστρέφεται τον εγωισμό σαν ενέργεια διαβολική. Αποστρέφεται τον εγωισμό και τον καταδικάζει, όπως έκανε με τους πρωτόπλαστους, αλλά και τον Φαρισαίο της σημερινής παραβολής. Ο Κύριος, είναι σήμερα πολύ σαφής «πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται». Όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και όποιος τον ταπεινώνει θα υψωθεί.

Εμείς ας του ξεδιπλώσουμε τη συνείδησή μας δείχνοντάς του τα τραύματα της ψυχής μας, όπως έκανε σήμερα και ο Τελώνης. Ας του φανερώσουμε τα αμαρτήματά μας. Ο Κύριος μας είναι ο μόνος που σπλαχνίζεται χωρίς να αποστρέφεται κανένα. Ο Κύριος μας είναι ο μόνος που θεραπεύει χωρίς να κατηγορεί. Με κάθε ειλικρίνεια ας του πούμε και εμείς «ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ».

Αρχιμανδρίτης Λάμπρος Στυλιανού

ΠΗΓΗ