ΚΥΡΙΑΚΗ Α΄ ΝΗΣΤΕΙΩΝ

Απόστολος: Εβρ. ια΄ 24-26, 32-40

Ευαγγέλιο: Ιωαν. α΄ 44-52

1 Μαρτίου 2026

«Τήν ἄχραντον εἰκόνα σου προσκυνοῦμεν ἀγαθέ»

Η σημερινή Κυριακή είναι αφιερωμένη από την Εκκλησία μας στην Ορθόδοξη πίστη και ζωή. Είναι μια εορτή που θυμίζει σε όλους μας τη δυναμική παρουσία της Ορθοδόξου Πίστης και ζωής μέσα στον κόσμο. Το γεγονός αυτό μας κάνει όχι μόνο να χαιρόμαστε και να δοξάζουμε τον Θεό, αλλά ενδεχομένως και να απορούμε. Για ποιο λόγο άραγε τοποθετείται μια τόσο μεγάλη και χαρμόσυνη εορτή κατά την πένθιμη και κατανυκτική περίοδο της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής και μάλιστα τιμητικά κατά την πρώτη Κυριακή της; Δεν θα ήταν άραγε καλύτερα να εορταζόταν την ημέρα αυτή κάποιος μεγάλος ασκητής της Εκκλησίας μας, για να μας διδάσκει με τη βιοτή του «την τρίβον» της ασκήσεως;

Οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας, οι τα πάντα καλώς διαταξάμενοι, αποφάσισαν διαφορετικά. Και τούτο διότι γνώριζαν ότι τα ανθρώπινα έργα της ασκήσεως και της αγάπης μας ενώνουν με το Θεό εφόσον παραμένουν θεμελιωμένα στο αρραγές θεμέλιο της πίστεως και αμόλυντα από το μικρόβιο των αιρέσεως. Η πίστη αποτελεί το θεμέλιο της άσκησης και της αρετής. Τη σημασία της ορθής πίστης ως θεμέλιου λίθου της χριστιανικής και εκκλησιαστικής ύπαρξης και ζωής την τονίζει στο Ευαγγέλιο ο ίδιος ο Χριστός. «Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι» όπου και ο Πέτρος του απάντησε «συ εί ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Ο Χριστός τον επαίνεσε για την απάντησή του αυτή με τα λόγια «Καγώ δε σοι λέγω ότι συ ει Πέτρος και επι ταύτη τη πέτρα οικοδομήσω μου την Εκκλησίαν….» Η Εκκλησία οικοδομείται πάνω στην πέτρα της πίστεως. Μια χριστιανική κοινότητα που δεν πιστεύει ορθά στον Θεό έχει νοθεύσει την ταυτότητα και την αποστολή της.

Η Ορθοδοξία έχει μια ιστορική διαδρομή είκοσι αιώνων. Κατά την διάρκεια αυτών κατηύθυνε έθνη και κατηύγασε και εκόσμησε την πνευματική ζωή του πολιτισμένου κόσμου. Πάντοτε υπήρξε η πίστη, συμπαραστάτης εκείνων οι οποίοι την ακολουθούσαν ή κατέφευγαν σε αυτή. Την εκπροσώπησαν άντρες και γυναίκες ήθους, αγωνιστές της Αρετής και της πνευματικής ελευθερίας. Εκπροσωπήθηκε από φωτισμένες διάνοιες αλλά και απλούς ανθρώπους. Αυτοί όλοι που σήμερα έρχονται στο προσκήνιο και στη λειτουργική μνήμη της Εκκλησίας μας την μετεβίβασαν δια μέσου των αιώνων από γενεά σε γενεά, την ερμήνευσαν, την δίδαξαν σαν τη μόνη κρυστάλλινη αλήθεια της ζωής. Πολλοί την πολέμησαν, την κατεδίωξαν. Υπέστη επιθέσεις και δέχθηκε διώξεις. Δεν την φόβισαν. Δεν την τρομοκράτησαν. Δεν κατόρθωσαν να ανακόψουν τη δυναμική και ανακαινιστική πορεία της. Σε μία εποχή που καταβάλλεται προσπάθεια επιβολής του πνεύματος του συγκρητισμού και της πανθρησκείας, που ζητάει να ισοπεδώσει τα πάντα, διεισδύοντας σε σχολεία, πανεπιστήμια και γενικότερα στην ζωή του ανθρώπου, με ύπουλο τρόπο, η Αγία μας Εκκλησία επιμένει στην διδασκαλία περί του προσωπικού Θεου, ως ετυπώθη στο αγιώτατο Σύμβολο της Πίστεως, σύμφωνα με τις αποφάσεις των Αγίων και Οικουμενικών Συνόδων.

Τούτη η μέρα όμως, τούτη η Κυριακή της Ορθοδοξίας, μας υπενθυμίζει, όχι μια νίκη ή ένα νικητή, αλλά τη μακρά αλυσίδα από νίκες και ολόκληρο στράτευμα από νικητές. Πρόκειται για τις νίκες της Εκκλησίας στην ολότητά τους. Η Εκκλησία είναι εκείνος ο νικητής που σήμερα θυμόμαστε και τιμούμε. Η κύρια νίκη της Εκκλησίας η οποία σήμερα προβάλλει μπροστά μας είναι η νίκη κατά της εικονομαχίας. Οι αγώνες και οι διαμάχες για τις εικόνες κράτησαν πάνω από διακόσια χρόνια. Οι εικονομάχοι ήταν οι εσωτερικοί εχθροί της Εκκλησίας οι οποίοι ήταν πάντοτε και οι πιο επικίνδυνοι επειδή πολλοί από αυτούς είχαν στα χέρια τους δύναμη κοσμική και εξουσία εκκλησιαστική. Πολλοί ήταν βασιλείς, πολλοί αυλικοί, δεινοί δολοπλόκοι και σύμβουλοι αυτοκρατορικοί. Οι τάξεις τους ενισχύθηκαν ιδιαίτερα από πολλούς ιερείς και μοναχούς, επισκόπους και πατριάρχες.

Ανακήρυξαν τις εικόνες σε είδωλα και την τιμή προς τις εικόνες ως ειδωλολατρία. Μέσα στην έπαρση και το μένος τους πέταξαν τις εικόνες έξω από τους ναούς, τις έριχναν στη θάλασσα, τις έσπαζαν και τις έκαιγαν. Το ίδιο έπρατταν και με τα λείψανα των Αγίων και των Αποστόλων. Ακόμη, δεν δίστασαν να πετάξουν από τους ναούς τα λάβαρα και τον ίδιο τον Σταυρό του Χριστού. Η Έβδομη Οικουμενική Σύνοδος που επικύρωσε την θεολογία των εικόνων, δέχτηκε την διάκριση που είχαν κάνει μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας ανάμεσα στα είδωλα και τις εικόνες. Ότι δηλαδή το είδωλο είναι μια αναπαράσταση ενός ψεύτικου ή ανύπαρκτου θεού, ενώ η εικόνα περιγράφει τη μορφή του θεανθρώπου Χριστού και των αγίων. Επίσης, κατά τη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ουδέποτε οι πιστοί αποδίδουμε λατρεία στις εικόνες. Η λατρεία αρμόζει και αποδίδεται μόνο στον Τριαδικό Θεό, ενώ τις εικόνες τις τιμούμε και τις προσκυνούμε, δηλαδή τις ασπαζόμαστε, γνωρίζοντας ότι «Ἡ τῆς εἰκόνος τιμή ἐπί τό πρωτότυπον διαβαίνει καί ὁ προσκυνῶν τήν εἰκόνα, προσκυνεῖ ἐν αὐτῇ τοῦ ἐγγραφομένου την ὑπόστασιν. Οὕτω γάρ κρατύνεται ἡ τῶν ἁγίων πατέρων ἡμῶν διδασκαλία, εἴτουν παράδοσις τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας», σύμφωνα με τη φράση του Μεγάλου Βασιλείου. Δεν τιμούμε δηλαδή και δεν προσκυνούμε το ξύλο ή τα χρώματα της εικόνας, αλλά το πρόσωπο που εικονίζεται, τον Χριστό, την Παναγία και τους Αγίους.

Όλες αυτές τις μεγάλες αλήθειες μας υπενθυμίζει ο σημερινός εορτασμός, στην αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Μας υπενθυμίζει και μας υπογραμμίζει ότι η πίστη μας είναι αληθινή, ότι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είναι πράγματι ο σαρκωθείς Υιός και Λόγος του Θεού, ότι έχει παρέλθει η σκιά του Νόμου και βρισκόμαστε στην περίοδο της Χάριτος και της Απολυτρώσεως που ο Σωτήρας Χριστός έφερε στον κόσμο. Μας υπενθυμίζει ακόμα ότι ο πνευματικός μας αγώνας, που αυτή την περίοδο οφείλει να είναι πιο έντονος, έχει ως τέρμα την Ανάσταση, την οποία μας καλεί να εορτάσουμε γνήσια, με επίγνωση της αληθείας και με ουσιαστική, πνευματική μας ανάσταση και μεταμόρφωση.

 † Αρχιμανδρίτης Λάμπρος Στυλιανού

ΠΗΓΗ