ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ 22-02-2026

«Ὡς ἀγαπητά τά σκηνώματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων. Ἐπιποθεῖ καί ἐκλείπει ἡ ψυχή μου εἰς τάς αὐλάς τοῦ Κυρίου, ἡ καρδία μου καί ἡ σάρξ μου ἠγαλλιάσαντο ἐπί Θεόν ζῶντα» (Ψαλμ. 83, 1-3).

Συνεχίζουμε, ἀδελφοί μου, τήν ταπεινή ἀναφορά μας στόν κυρίως Ναό.

Στά ἄκρα τοῦ μεσαίου κλίτους ἀλλά καί στά ἄλλα κλίτη (βόρεια καί νότια πλευρά) ὑπάρχουν τά μεγάλα προσκυνητάρια (μαρμάρινα ἤ ξυλόγλυπτα), στά ὁποῖα εἶναι τοποθετημένες ἱερές εἰκόνες γιά νά τίς ἀσπάζονται οἱ πιστοί καί νά ἐκζητοῦν τή χάρη καί τή βοήθειά τους. Ἐπίσης, σέ κάποιο σημεῖο ὑπάρχει ὑπερυψωμένος ὁ χρυσοκέντητος ἐπιτάφιος· ἐδῶ παριστάνεται ἡ Θεία Ἀποκαθήλωση τοῦ Κυρίου καί τοποθετεῖται στόν ἀνθοστόλιστο Ἐπιτάφιο τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς. Τό ἑσπέρας αὐτῆς τῆς ἡμέρας τοποθετεῖται γιά 40 ἡμέρες ἐπάνω στήν Ἁγία Τράπεζα. Μπροστά ἀπό τό Ἱερό Βῆμα, χαμηλότερα κατά δύο ἤ τρία σκαλοπάτια εὑρίσκεται Ὁ ΣΟΛΕΑΣ.

Στούς μεγάλους ναούς εἶναι ὑπερυψωμένος κατά ἕνα σκαλοπάτι μέ κυγκλίδωμα καί περικλείει τόν Δεσποτικό θρόνο, τόν Ἄμβωνα καί τά Ἀναλόγια. Ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης ἀναφέρει γιά τόν σολέα, ὡς χῶρο γιά τούς ὑποδιακόνους καί ἀναγνῶστες καί τόν ἀποκαλεῖ βῆμα ἀναγνωστῶν, γιατί γινόταν οἱ διάφορες ἀναγνώσεις. «Ὑποδιακόνους καί ἀναγνώστας δέ ἔξωθεν τοῦ βήματος περί τόν σολέαν· ὅς δή καί βῆμα καλεῖται ἀναγνωστῶν» (PG 153, σελ. 345 Β). Ἕνας ἑρμηνευτής λέγει πώς ὁ σολέας συμβολίζει τόν ποταμό τοῦ πυρός, πού χωρίζει τούς ἁμαρτωλούς ἀπό τούς δικαίους. «Ἡ σολεία εἰς τύπον ἐστί τοῦ ποταμοῦ τοῦ πυρός, τοῦ χωρίζοντος τούς ἁμαρτωλούς ἀπό τῶν δικαίων» (Ἐκκλ. Ἱστορία PG 87, σελ. 398).

Ο ΔΕΣΠΟΤΙΚΟΣ ΘΡΟΝΟΣ. Στήν τιμητική αὐτή θέση στέκεται ὁ Ἐπίσκοπος εἰς τύπον καί τόπον Χριστοῦ, σύμφωνα μέ τόν Ἅγιο Ἰγνάτιο τόν θεοφόρο (107 μ.Χ.). Ἄλλωστε, πίσω του εἰκονίζεται ὁ Δεσπότης Χριστός μέ τήν ἱλαρή μορφή του εὐλογῶντας, γιά νά θυμίζει τήν ἀδιάκοπη παρουσία Του στήν Ἐκκλησία. Εἶναι μεγαλοπρεπής καί κατασκευασμένος ἀπό ξύλο ἤ μάρμαρο.

Ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης λέγει πώς «ὁ μέν ἱεράρχης, ὅταν πρόκειται νά ἱερουργήσῃ, κατερχόμενος τοῦ θρόνου, εἰς τόν ὁποῖον ἵσταται, τήν πρός τοῦ Θεοῦ Λόγου δηλοῖ συγκατάβασιν». Στούς πρώτους Ναούς ὁ θρόνος αὐτός βρισκόταν μέσα στό Ἱερό καί ἦταν τό κάθισμα τοῦ αὐτοκράτορα ἤ τοῦ τοπικοῦ ἄρχοντα πού ἔφερε τόν τίτλο «δεσπότης» (ἀπό τό ρῆμα δεσπόζω = εἶμαι κύριος, ἔχω τήν ἐξουσία). Ὁ Ἐπίσκοπος Μεδιολάνων Ἀμβρόσιος ἐπέβαλε στόν αὐτοκράτορα Θεοδόσιο (4ος αἰών) νά βγάλει τό θρόνο ἔξω ἀπό τό ἱερό. Τοποθετήθηκε στά δεξιά καί ἀπέναντί του ὑπῆρχε ὁ θρόνος τοῦ Πατριάρχη ἤ τοῦ Ἐπισκόπου. Γι’αὐτό καί οἱ Ψάλτες στόν πολυχρονισμό ἔλεγαν: «Τόν Δεσπότην (πολιτικό ἄρχοντα) καί Ἀρχιερέα (ἐκκλησιαστικό ἄρχοντα) ἡμῶν, Κύριε φύλαττε» καί τό δημοτικό τραγούδι ψάλλει: «δεξιά ὁ βασιλιᾶς, ζερβά ὁ Πατριάρχης».

Μετά τήν ἅλωση τῆς Πόλης στόν Πατριάρχη ἀποδόθηκαν τά αὐτοκρατορικά σύμβολα καί οἱ τίτλοι μεταξύ τῶν ὁποίων καί αὐτός τοῦ «Δεσπότη».

Ο ΑΜΒΩΝΑΣ: Ἄμβωνα ὀνομάζουμε τό ὑψηλό βῆμα (ἀπό τό ἀναβαίνω), πού βρίσκεται ἀπέναντι ἀπό τόν δεσποτικό θρόνο καί ἀριστερά, ἀπ’ ὅπου ὁ διάκονος διαβάζει τό ἱερό Εὐαγγέλιο, καί κηρύσσεται ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἄμβωνας εἶναι δημιούργημα ἀνάγκης, ὥστε ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ νά ἀπευθύνεται στό ἐκκλησίασμα ἀπό μέρους ὑψηλοῦ (Ματθ. ιγ΄,2), Μάρκ. γ΄,32), (Λουκ. ε΄,3). Στήν Παλαιά Διαθήκη διαβάζουμε: «Καί ἔστη Ἕσδρας ὁ γραμματεύς ἐπί βήματος ξυλίνου» προκειμένου νά διαβάσει στό λαό τό νόμο (Νεεμίας η΄,40). Μαρτυρίες, γιά τήν ὕπαρξη ἄμβωνα, ὑπάρχουν κυρίως ἀπό τόν 4ο αἰώνα. Οἱ Ἀποστολικές Διαταγές ἀναφέρουν:

«Μέσος δέ ὁ ἀναγνώστης, ἐφ’ ὑψηλοῦ τινός ἑστώς, ἀναγινωσκέτω τό Μωϋσέως καί Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ... Μετά τοῦτο αἱ Πράξεις τῶν Ἀποστόλων» (Β΄ 57, PG 1.728). Ἡ Ζ΄Οἰκουμ. Σύνοδος (787) ἀπαγορεύει τό «ἀναγινώσκειν ἀπ’ ἄμβωνος» γενικά σέ ὅλους ἐκείνους, πού δέν ἔχουν χειροθεσία ἀπό τόν ἐπίσκοπον. Ὁ ἱστορικός Σωζόμενος μᾶς πληροφορεῖ πώς ὁ ἱερός Χρυσόστομος ἄφησε τό ταπεινό ἱερατικό βῆμα καί χρησιμοποίησε γιά τό κήρυγμά του τόν ἄμβωνα «χάριν τοῦ ἐξακούεσθαι», γιατί ἡ φωνή του ἦταν ἀδύνατη καί ἰσχνή. Ὁ ἄμβωνας εἶναι μαρμάρινος ἤ ξύλινος, πλούσιος σέ φιλοτεχνήματα καί ἀξιόλογα σκαλίσματα. Φέρει παραστάσεις τῶν ἱερῶν Εὐαγγελιστῶν καί ὑπάρχει ἀνάγλυφο περιστέρι στό ὁποῖο τοποθετεῖται τό ἱερό Εὐαγγέλιο καί συμβολίζει τό Ἅγιο Πνεῦμα.

Ὁ Γερμανός Κωνσταντινουπόλεως γράφει: «Ὑπάρχει ὁ ἄμβωνας συμβολίζοντας τό σχῆμα τοῦ λίθου τοῦ ἁγίου μνήματος, τόν ὁποῖο ἀφοῦ ὁ Ἄγγελος ἀπεκύλισεν ἀπό τήν θύραν τοῦ μνήματος, ἀνεβόα τήν Ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου ταῖς Μυροφόροις». Καί ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης ἐξηγεῖ: Ἡ Ἁγία Τράπεζα εἶναι τάφος καί τό Ἅγιο Βῆμα μνῆμα. Γι’αὐτό καί ὁ ἄμβωνας βρίσκεται μπροστά ἀπό τή θύρα τοῦ μνήματος «τόν κυλισθέντα λίθον ἀπό τῆς θύρας τοῦ μνημείου δεικνύς». Καί ἔχει ὕψωμα, γιά τήν ἀνάγκη τοῦ κηρύγματος, ὅπως ὁ Ἄγγελος κάθισε ἐπάνω καί κήρυξε τήν Ἀνάσταση τοῦ Σωτῆρα.

«Διό δή καί ἐπί τῷ ἄμβωνι οἱ ἱερεῖς σύν διακόνοις τούς Ἀγγέλους τυποῦντες, τά Εὐαγγέλια λέγουσι» (Περί τοῦ Ἱ. Ναοῦ PG 155, σελ. 345 D ἤ O).

ΤΑ ΑΝΑΛΟΓΙΑ Η΄ ΑΝΑΛΟΓΕΙΑ. Ἑκατέρωθεν τοῦ σολέα ἐντός ἤ ἐκτός αὐτοῦ βρίσκονται τά ἀναλόγια, βήματα ὅπου στέκονται οἱ χοροί τῶν ἱεροψαλτῶν καί ψάλλουν. Ὀνομάζονται ἔτσι, ἐπειδή εἶναι ἀνάλογα δεξιά καί ἀριστερά. Μέ τά ξύλινα ὑπερυψωμένα στηρίγματά τους βοηθοῦν τούς ἱεροψάλτες νά τοποθετοῦν τά λειτουργικά βιβλία. Ἡ χρήση τοῦ ἀναλογίου, στήν Ἐκκλησία, εἶναι πολύ παλαιά καί συνυπάρχει μέ τόν ἄμβωνα, ὁ ὁποῖος τότε ἦταν στόν κέντρο τοῦ Ναοῦ. Στό ἀναλόγιο ἡ Βυζαντινή Μουσική, συνυπάρχει μέ τή θρησκευτική ποίηση, μεταρσιώνει τίς καρδιές τῶν προσευχομένων πιστῶν, πρός τά οὐράνια. Συνήθως ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησιαστική Μουσική, δέν χρησιμοποιεῖ ὄργανα, εἶναι φωνητική, γιατί ὁ Θεός, ὡς Πατέρας, συνομιλεῖ μέ τά τέκνα του «ἀπεκαλυμμένως». Ἐπίσης, εἶναι ὁμαδική καί ψάλλεται χορωδιακά.

 Ὅμως, θά συνεχίσωμε,σύν Θεῷ,στό ἑπόμενο κήρυγμά μας.ΑΜΗΝ!

ΠΗΓΗ