ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ

08-02-2026

Ὁ ναός, ἀδελφοί μου, εἶναι τό δεύτερο σπίτι τοῦ πιστοῦ. Βρέφος ὁδηγεῖται γιά τόν σαραντισμό. Στό ναό λαμβάνει τό Ἅγιο Βάπτισμα καί ἀναγεννᾶται σέ νέα ἐν Χριστῷ ὕπαρξη. Ἐκεῖ στεφανώνεται καί μοιράζεται τή χαρά τοῦ γάμου του μέ τούς συγγενεῖς καί φίλους του.

Ἐκεῖ ἀπολαμβάνει τίς χαρές τῶν γιορτινῶν ἡμερῶν. Στό ναό χαίρεται τή Βάπτιση τῶν παιδιῶν του: Ἐκεῖ μετέχει τῶν ἱερῶν Μυστηρίων καί λαμβάνει τή λυτρωτική χάρη τοῦ Θεοῦ. Μέσα σ’ αὐτόν σπεύδει νά προσευχηθεῖ γιά τίς δυσκολίες τῆς ζωῆς καί νά ἀντλήσει δύναμη γιά τή πορεία τῆς ζωῆς του. Ἐκεῖ ὁδηγεῖται μέ τό πέρας τῆς ἐπί γῆς ζωῆς του γιά τήν ἐξόδιο ἀκολουθία του. Στό ναό θά ἀναπέμπονται ἐσαεί ἐπιμνημόσυνες δεήσεις γι’ αὐτόν καί γιά ὅλους τούς κεκοιμημένους πιστούς.

Ὅπως εἶναι γνωστό, οἱ πρῶτοι χριστιανοί τελοῦσαν τή Θεία Εὐχαριστία στά σπίτια τους καί στίς κατακόμβες – χῶροι κτισμένοι κάτω ἀπό τή γῆ - ὅπου καί ἔθαβαν τούς νεκρούς τους. Καί ὁπωσδήποτε φρόντιζαν νά μήν προκαλοῦν τήν προσοχή καί τόν φθόνο τῶν εἰδωλολατρῶν, εἰδικά στή περίοδο τῶν διωγμῶν. Ὅμως, μέ τήν κατάπαυση τῶν διωγμῶν (313 μ.Χ.) καί τήν ἀνακήρυξη τοῦ χριστιανισμοῦ σέ ἐπίσημη θρησκεία τοῦ κράτους ἀπό τόν Μεγάλο Κωνσταντῖνο (324 μ.Χ.) ἄρχισαν νά κτίζονται μεγαλοπρεπεῖς ναοί, μέ πρωτοβουλία καί δαπάνες τοῦ ἴδιου τοῦ αὐτοκράτορα καί νά ἀναπτύσεται ἡ ναοδομία, δηλαδή ἡ ἀρχιτεκτονική τῶν ναῶν. Ἔτσι, σιγά-σιγά, διαμορφώνονται οἱ βασικοί τύποι ἤ ρυθμοί τῶν ναῶν.

Κτίζονται ναοί σέ σχῆμα ὀρθογωνίου παραλληλογράμμου μέ ἀνατολική κατεύθυνση. Πρόδρομοι τοῦ ρυθμοῦ τῆς Βασιλικῆς καί ὀνομάσθηκαν Εὐκτήριοι Οἶκοι. Ἀπό τόν συνδυασμό τῶν Εὐκτηρίων Οἴκων καί ἀπό τά κτίσματα στούς τάφους τῶν Μαρτύρων προῆλθε ὁ ρυθμός τῆς Βασιλικῆς. Παράλληλα μέ τή Βασιλική κτίστηκαν καί μικρότεροι ναοί, οἱ Κυκλωτεροί ἤ Περίκεντροι. Ἀπό τόν συνδυασμό τῆς Βασιλικῆς καί τοῦ Περίκεντρου ναοῦ προῆλθε ὁ ρυθμός τῆς Βασιλικῆς μέ τροῦλλο. Ἐξέλιξη αὐτῆς τῆς Βασιλικῆς εἶναι ὁ Βυζαντινός ρυθμός.

Τό ὑπερῷο τῆς ἁγίας Πόλεως Ἱερουσαλήμ ἦταν βέβαια ὁ πρῶτος χριστιανικός ναός. Στό χῶρο ἐκεῖνο τελέστηκε ἡ πρώτη Λειτουργία κατά τό Μυστικό Δεῖπνο. Ἐδῶ ὁ Κύριος κήρυξε τούς λόγους τῆς Διαθήκης Του πρός τούς μαθητές (Λουκ. 22,17-20). Ἐδῶ συγκεντρώνονται οἱ Ἀπόστολοι, οἱ Μυροφόρες καί ἡ Μητέρα τοῦ Κυρίου, «προσκαρτεροῦντες τῇ προσευχῇ καί τῇ δεήσει» (Πράξ. 1,14), μετά τήν Ἀνάληψη τοῦ Κυρίου. Ἐδῶ ἔγινε ἡ ἐπιφοίτησις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος τήν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς. Ἐδῶ συνῆλθε καί ἡ πρώτη Ἀποστολική Σύνοδος (49 μ.Χ.). Αὐτά τά ἕξι θεῖα γεγονότα ὄχι μόνον σημάδεψαν, ἀλλά καί ἔκτοτε συμβολίζουν ὅλη τήν πορεία καί ζωή τῆς Ἐκκλησίας.

Ὁ Κύριλλος Ἱεροσολύμων χαρακτηρίζει τό ὑπερῷο ὡς «τήν ἀνωτέραν τῶν Ἀποστόλων Ἐκκλησίαν».

Ὁ δέ ἱερός Δαμασκηνός τήν ἀποκαλεῖ «μητέρα τῶν ἀνά τήν οἰκουμένην Ἐκκλησίαν καί Ἐκκλησιῶν ἀκρόπολιν» (Κων. Καλλινίκου - Ὁ Χριστιανικός Ναός). 

Πρίν εἰσέλθουμε στό ἐσωτερικό τοῦ ναοῦ θά συναντήσουμε τόν αὐλόγυρο, ὁ ὁποῖος περιβάλλει ὁρισμένα ἀρχαιότερα ἤ νεώτερα ἐξαρτήματα καί παραοικοδομήματα, ὅπως τό ἐνοριακό κέντρο, ὅπου πραγματοποιοῦνται διάφορες ἐκδηλώσεις, ἡ οἰκία τοῦ Ἐφημερίου καί ὡρισμένα παλαιά μνήματα ἤ κενοτάφια πρός τιμήν ἱερῶν προσώπων π.χ. εὐεργετῶν κ.ἄ. Στόν περιβάλλοντα χῶρο ἀτενίζουμε τό κωδωνοστάσιο (κώδων ἵστημι = στέκομαι) ἤ καμπαναριό (καμπάνα + αἴρω = σηκώνω). Ἐδῶ βρίσκονται οἱ καμπάνες γιά νά εἰδοποιοῦν τούς πιστούς στήν ἔναρξη τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν.

Οἱ καμπάνες πρωτοεμφανίστηκαν στήν Καμπανία τῆς νότιας Ἰταλίας τόν 5ο αἰῶνα ἀπό ὅπου πῆραν καί τό ὄνομά τους. Σέ αὐτή τή περιοχή ὑπῆρχαν τά κατάλληλα ὀρυκτά μέταλλα γιά τήν κατασκευή τους, ὅπως ὁ χαλκός. Σέ κάθε περίσταση τῆς χριστιανικῆς ζωῆς καί λατρείας οἱ καμπάνες ἠχοῦν γιά τήν τέλεση τοῦ Ἑσπερινοῦ, τῆς Θείας Λειτουργίας (ἔναρξη Ὄρθρου, Καταβασίες, Δοξολογία).

Ἠχοῦν, ἐπίσης, στή τέλεση Ἱερᾶς Ἀγρυπνίας, στήν ἄφιξη τοῦ Ἐπισκόπου, στήν ἔναρξη τοῦ κατηχητικοῦ (σημαίνει ἡ μεγάλη καμπάνα πέντε φορές, ὅσες καί οἱ συλλαβές τῆς λέξης). Ἠχοῦν ἀκόμα σέ ἀναγγελία θανάτου – πένθιμα, ὅπως καί τή Μεγάλη Ἑβδομάδα, ἤ ἠχοῦν σέ κάποια φυσική καταστροφή. Οἱ Τοῦρκοι ἀπαγόρευσαν τή χρήση τους κατά τή δουλεία γιά νά μή ταράσσεται ὁ ὕπνος τῶν κεκοιμημένων μουσουλμάνων, γιατί «ὁ κώδων εἶναι τό μυστικό ὄργανο τοῦ διαβόλου» γι’αὐτούς. Ἀντίθετα ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ἅγιος Γερμανός γράφει: «Τό σήμαντρο αἰνίνεται (ὑμνεῖ καί δοξάζει) τάς τῶν ἀγγέλων σάλπιγγας· διεγείρει δέ καί τούς ἀγωνιστάς πρός τόν τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν πόλεμον».

Ἐνθυμούμαστε ὅτι μετά τήν παρακοή τους οἱ Πρωτόπλαστοι κρύφτηκαν ἀπό τόν Θεό (Γεν. 3, 8-9), ἀλλά ὁ Κύριος ὁ Θεός φώναξε τόν Ἀδάμ καί τοῦ εἶπε «Ἀδάμ ποῦ εἶ;». Ἔτσι, λοιπόν, κάθε φορά πού χτυποῦν οἱ καμπάνες, ὁ Θεός φωνάζει στόν καθένα μας! (Ἀδάμ ποῦ εἶσαι;). Γενικά οἱ κωδωνοκρουσίες μεταρσιώνουν τίς ψυχές στά οὐράνια καί μοιάζουν σάν νά ἀντηχοῦν ἀγγελικές ὑμνῳδίες, σάν ἐκεῖνες πού θά ἠχήσουν στή Δευτέρα Παρουσία. Οἱ καμπάνες εἶναι ἄρρηκτα δεμένες μέ τόν Ἑλληνισμό καί τήν Ὀρθοδοξία.

Στό μεσαύλιο, κατά τόν Κων. Καλλίνικο, πρίν τήν εἴσοδό μας στό ναό, ὑπάρχει ἡ μαρμάρινη φιάλη, ὅπως ἀποκαλεῖται, τήν ὁποία καί «φρέαρ καί κρήνη καί κολυμβεῖον καί καθαρτήριον» οἱ παλαιοί συγγραφεῖς ἀποκαλοῦσαν. Ἐδῶ οἱ πιστοί ἔνιπταν τά χέρια τους πρίν εἰσέλθουν στό ναό.

Αὐτή ἡ κίνηση ἦταν συμβολική, ἡ ὁποία φανέρωνε τή συναίσθηση τοῦ ψυχικοῦ ρύπου «διά τόν ἐξαγνισμόν τοῦ ὁποίου ᾐτεῖτο ὁ νιπτόμενος τό θεῖον ἔλεος». Στήν Ἁγία Σοφία Κωνσταντινουπόλεως ὑπῆρχε ἡ ἐπιβλητική φιάλη μέ τήν ἐπιγραφή «ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ» ἐκ δεξιῶν καί ἀριστερῶν, ὁμοίῳ τρόπῳ ἀναγιγνωσκομένη, καί εἰς Γρηγόριον τόν Θεολόγον ἀποδιδομένη». Ὁ ἱερός Χρυσόστομος παρατηρεῖ ὅτι ὁ ἐξωτερικός ἁγνισμός προαπαιτεῖ καί τόν ψυχικό. Οἱ φιάλες ὑπάρχουν στίς αὐλές τῶν Μοναστηριῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

Ὅμως γιά τόν Ἱερό Ναό θά συνεχίσουμε καί στά ἑπόμενα κηρύγματά μας μέ τήν εὐλογία τοῦ Θεοῦ. ΑΜΗΝ!

ΠΗΓΗ