ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ

 ΦΩΝΗ ΚΥΡΙΟΥ

ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΠΛΗΣΙΟΝ

«Καί ποιός εἶναι ὁ πλησίον μου;». Τό ἐρώτημα αὐτό πού ὑπέβαλε ὁ Ἰουδαῖος νομοδιδάσκαλος στόν Κύριο, ὅπως μᾶς πληροφορεῖ ἡ σημερινή εὐαγγελική περικοπή, μᾶς δίνει τήν δυνατότητα νά ἑρμηνεύσουμε ἁγιογραφικά τήν ἔννοια τοῦ πλησίον καί νά προσπαθήσουμε νά ἀντιληφθοῦμε τό θεολογικό της περιεχόμενο. Ὁ ἐν λόγῳ νομοδιδάσκαλος παραδέχεται ὅτι, ὅπως ἀναφέρεται στόν Μωσαϊκό Νόμο, ἡ αἰώνιος ζωή κληρονομεῖται μέσῳ τῆς ἀγάπης πρός τόν Θεό καί τόν πλησίον. Πῶς, ὅμως, κατανοοῦσε ὁ ἄνθρωπος αὐτός τήν ἔννοια τοῦ πλησίον; Στήν περιρρέουσα θεολογική ἀτμόσφαιρα τῆς ἐποχῆς του, ὑπῆρχαν διάφορες ἀπόψεις γιά τήν σημασία της, καί, κατά συνέπεια, γιά τά ὅρια τῆς ἀγάπης πού ζητοῦσε ὁ Νόμος γιά τόν πλησίον.

Ἐπί παραδείγματι, ἡ θρησκευτική παράταξη τῶν Φαρισαίων, πού συνήθως τηροῦσαν τυπικά καί μέ ἐξωτερική ἀκρίβεια τόν Νόμο, δέν συμπεριελάμβαναν στήν ἔννοια τοῦ πλησίον ἀνθρώπους πού θεωροῦνταν ἁμαρτωλοί. Γι’ αὐτό καί κατηγοροῦσαν τόν Χριστό, ὁ Ὁποῖος συμπεριφερόταν πρός τούς ἁμαρτάνοντες μέ συμπάθεια, κατανόηση καί ἀγάπη.

Ἔπειτα, ἡ ἀναχωρητική ὁμάδα τῶν Ἐσσαίων, πού ζοῦσαν κοινοβιακά κοντά στήν Νεκρά Θάλασσα, ὁριοθετοῦσαν τήν παροχή ἀγάπης στά μέλη τῆς κοινότητάς τους. Καί γενικῶς, οἱ Ἰουδαῖοι περιώριζαν τήν ἔννοια τοῦ πλησίον μεταξύ ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων, μέ τούς ὁποίους τούς συνέδεαν δεσμοί συγγένειας, φυλῆς, θρησκεύματος, ἐθνικότητας.

Τό νέο νόημα τῆς ἔννοιας τοῦ πλησίον

Ὁ Χριστός μεταβάλλει ὁριστικά τήν ἔννοια τοῦ πλησίον καί τῆς δίνει τίς πραγματικές της διαστάσεις. Γι’ αὐτό διηγεῖται στόν νομοδιδάσκαλο τήν γνωστή σέ ὅλους μας παραβολή τοῦ Καλοῦ Σαμαρείτη. Πλησίον δέν εἶναι κάποιος ἔξω ἀπό ἐμᾶς, ἀλλά ἐμεῖς οἱ ἴδιοι γινόμαστε πλησίον τῶν ἄλλων μέ τήν στάση καί τό ἦθος μας. Τό ἐρώτημα τοῦ νομοδιδασκάλου «καί τίς ἐστί μου πλησίον» ἐπικεντρώνεται μονομερῶς στό ἀντικείμενο τοῦ πλησίον, δηλαδή στό ποιός εἶναι ὁ πλησίον· εἶναι ὁ ὁμοεθνής, ὁ ἀλλοεθνής, ὁ φίλος, ὁ ἐχθρός, ὁ γνωστός, ὁ ἄγνωστος; Ὁ Κύριος, ὅμως, τοποθετεῖ τό ἐν λόγῳ ἐρώτημα σέ μία ἐντελῶς νέα βάση, ἐπιφέροντας ἀνατροπή στά ἕως τότε παραδεδομένα, γιατί Τόν ἐνδιαφέρει ποιός εἶναι αὐτός πού ἐνεργεῖ ὡς πλησίον, προκειμένου νά συμπαρασταθεῖ στόν συνάνθρωπο.

Γιά τόν Χριστό θεωρεῖται δεδομένο ὅτι ὁ πλησίον, ὁ κάθε πληγωμένος, ἀδικημένος καί ἡμιθανής ἄνθρωπος ἀξίζει ἀπροϋπόθετα τήν ἀγάπη καί εὐεργεσία ἐκ μέρους τοῦ συνανθρώπου, τοῦ ὑποκειμένου δηλαδή τοῦ πλησίον. Ὡς ἐκ τούτου, προβάλλεται τό ὑπόδειγμα ἀνιδιοτελοῦς καί ἄνευ ὅρων καί ὁρίων ἀγάπης τοῦ εὐσπλαγχνικοῦ Σαμαρείτη, ὁ ὁποῖος, βεβαίως, εἰκονίζει τόν ἴδιο τόν Κύριο Ἰησοῦ. 

Ἡ Ἐσταυρωμένη Ἀγάπη

Ὅταν ὁ ἄνθρωπος μέ τόν φωτισμό τοῦ Θεοῦ συνειδητοποιήσει ὅτι τό πρότυπο τῆς ἀγάπης του πρός τόν πλησίον εἶναι ἡ ἄπειρη ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ ἐπάνω στόν Σταυρό, ἡ ὁποία δέν ἑρμηνεύεται καί δέν κατανοεῖται μέ ἀνθρώπινα μέτρα, τότε τά ὅρια τοῦ πλησίον θά γίνουν ἀπεριόριστα.

Ὁ πλησίον ἐνδεχομένως νά μᾶς ἐχθρεύεται, νά μᾶς ἀδικεῖ, νά μᾶς θλίβει, νά μᾶς πληγώνει ὅπως οἱ σταυρωτές τόν Κύριο. Ὅμως, ὅποιος περιορίζει τήν ἀγάπη μόνο σέ αὐτούς πού τόν ἀγαποῦν φέρεται ἀνθρώπινα. Ὅποιος δέν γνωρίζει αὐτούς τούς φραγμούς μιμεῖται τόν Θεό τῆς ἀγάπης, πού εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχήν Πλησίον μας.

Ἐξάρτηση τῆς σωτηρίας μας ἀπό τόν πλησίον

Ὁ Καθηγητής τῆς Ἐρήμου, ὁ Μέγας Ἀντώνιος, ἔλεγε τό ἑξῆς ἀξιοθαύμαστο. «Ἀπό τόν πλησίον μας ἐξαρτῶνται ἡ ζωή καί ὁ θάνατός μας. Ἄν κερδίσουμε διά τῆς ἀγάπης τόν ἀδελφό, σημαίνει πώς κερδίσαμε τόν ἴδιο τόν Θεό· ἄν ὅμως τόν λυπήσουμε –εἰς Χριστόν ἁμαρτάνομεν– σημαίνει, δηλαδή, πώς λυποῦμε τόν Κύριο καί ἁμαρτάνουμε ἐνώπιόν Του».

Ἄλλωστε, ἀπό τό ἅγιο Εὐαγγέλιο διδασκόμαστε ὅτι δέν ἀνήκει στόν ἄνθρωπο νά ἀποφασίσει ποιός εἶναι ὁ πλησίον, καθότι ἡ ἀγάπη μας ὀφείλει νά ἐκδηλώνεται ἔμπρακτα σέ κάθε ἄνθρωπο πού ὁ Θεός βάζει στόν δρόμο μας. Γι’ αὐτό ὁ Ἱερός Χρυσόστομος ἐπισημαίνει ὅτι «ἄν ἀγαπᾶς τόν ἕνα, γιατί τόν θεωρεῖς πλησίον, καί δέν ἀγαπᾶς τόν ἄλλο, τότε ἡ ἀγάπη σου δέν ἔχει τό γνώρισμα τῆς κατά Θεόν ἀγάπης. –Ἀλλ’ οὐχ ἡ ἡμετέρα τοιαύτη– δέν εἶναι ὅμως ἔτσι στενόκαρδη ἡ δική μας χριστιανική ἀγάπη». Ἄς δίνει ὁ Θεός σέ ὅλους μας πλατυσμό ἀγάπης καί σπλάγχνα φιλανθρωπίας πρός τόν πλησίον, ἐκ τοῦ ὁποίου, ὅπως εἰπώθηκε, ἐξαρτῶνται ἡ ζωή καί ὁ θάνατός μας.

Ἀρχιμ. Ν. Κ.

ΠΗΓΗ