ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ

 ΚΥΡΙΑΚΗ 12 ΙΟΥΛΙΟΥ 2026

ΣΤ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθ. θ΄ 1-8) (Ρωμ. ιβ΄ 6-14)

Αυθεντική κοινωνία

«Τη τιμή αλλήλους προηγούμενοι»

Αγαπητοί μου αδελφοί,

Η αναφορά του Αποστόλου Παύλου στο σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα περιστρέφεται γύρω από ένα θέμα που φαντάζει εξαιρετικά σύγχρονο και επίκαιρο. Γι’ αυτό και αξίζει να ψηλαφήσουμε τα βαθύτερα μηνύματά του, επιχειρώντας να διεισδύσουμε στο ουσιαστικό του περιεχόμενο. Πρόκειται για το μεγάλο κεφάλαιο των διαπροσωπικών σχέσεων. Ένα θεμέλιο από το οποίο εξαρτάται η ποιότητα μιας κοινωνίας, οι θεσμοί που την διέπουν και, γενικότερα, η εύρυθμη λειτουργία της.

Ιδιαίτερα η Εκκλησία έχει ως βασικό και ειδοποιό γνώρισμά της την «κοινωνία των προσώπων»· δηλαδή, τη σχέση και την επικοινωνία που αναπτύσσονται στους κόλπους της. Μάλιστα, η σχέση αυτή έχει σταυρόσχημη μορφή, σύμφωνα με την πατερική γραμματεία: διαθέτει μια κάθετη και μια οριζόντια διάσταση. Η κάθετη αφορά στη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό και η οριζόντια στη σχέση του με τον συνάνθρωπο. Δεν μπορεί να υπάρξει η μία δίχως την άλλη. Και στο βαθμό που υπάρχει η μία συνυπάρχει και με την άλλη. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης είναι απόλυτος στην επισήμανσή του: όποιος ισχυρίζεται ότι αγαπά τον Θεό, αλλά την ίδια στιγμή μισεί τον συνάνθρωπό του, είναι ψεύτης. Διότι, χωρίς την αγάπη προς τον αδελφό, ούτε η αγάπη προς τον Θεό είναι αληθινή.

Η αξία του ανθρωπίνου προσώπου

Ειδικότερα, στο σημερινό ανάγνωσμα, ο Απόστολος των Εθνών μάς συνιστά, μεταξύ άλλων, να συναγωνιζόμαστε για το ποιος θα δείξει τη μεγαλύτερη τιμή και εκτίμηση προς τον άλλον: «τη τιμή αλλήλους προηγούμενοι» (Ρωμ. 12,10). Εξετάζοντας ευρύτερα το ζήτημα των ανθρωπίνων σχέσεων, διαπιστώνουμε ότι αυτές, ανάλογα με την ποιότητά τους, είτε αναδεικνύουν το ανθρώπινο πρόσωπο είτε το ακυρώνουν.

Ο άνθρωπος πλάστηκε για να υπάρχει ως μοναδική προσωπικότητα, με τα δικά του ιδιαίτερα γνωρίσματα, και να συνεισφέρει με την παρουσία του στην κοινότητα. Οφείλει να μην αφομοιώνεται ισοπεδωτικά στα διάφορα κοινωνικά συστήματα, λειτουργώντας ως ένας στείρος αριθμός, απογυμνωμένος από την εσωτερική του αξία. Η μοναδικότητα του ανθρώπου διασφαλίζεται όταν διατηρεί τα ξεχωριστά χαρίσματά του και όχι όταν μετατρέπεται σε μια παθητική μάζα.

Δεν είμαστε ένα απλό νούμερο σε ένα απρόσωπο πλήθος, αλλά εικόνες του Θεού, με τη θεία σφραγίδα ανεξίτηλα εγγεγραμμένη στη φύση μας. Σύμφωνα με την πατερική σοφία, μόνο ο άνθρωπος από όλη την υλική κτίση πλάστηκε με τη δυνατότητα να δοξολογεί συνειδητά τον Πλάστη και Δημιουργό του. Σε αυτόν αποκλειστικά δόθηκε το ύψιστο προνόμιο του «κατ’ εικόνα». Προσδόθηκε, μάλιστα, τόση τιμή στην ανθρώπινη φύση, ώστε με τη Σάρκωσή του ο Θεός Λόγος την προσλαμβάνει, την αγιάζει και την θεώνει. Δεν υπάρχει τιμιότερο πλάσμα στην κτίση από τον άνθρωπο, «ακόμη κι αν παραμένει θνητός», όπως σημειώνει ο ιερός Χρυσόστομος. Γι’ αυτό και στην προς Κολοσσαείς επιστολή του, ο Απόστολος Παύλος μάς προτρέπει να «ντυθούμε» τον ανακαινισμένο άνθρωπο: «και ενδυσάμενοι τον νέον τον ανακαινούμενον εις επίγνωσιν κατ’ εικόνα του κτίσαντος αυτόν» (Κολ. 3,10).

Το μυστήριο του προσώπου στην Ορθοδοξία

Η λέξη «πρόσωπο» στην Ορθόδοξη παράδοση έχει βαθύτατο θεολογικό περιεχόμενο. Χρησιμοποιήθηκε εύστοχα από τους Αγίους Πατέρες για να δηλωθεί ο αΐδιος, ο αιώνιος τρόπος ύπαρξης της Αγίας Τριάδος. Έχουμε τρία Πρόσωπα και μία Ουσία. «Εν τω Ευαγγελίω τα τρία παραδέδοται, πρόσωπά τε και ονόματα», τονίζει ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης.

Ο Χριστός μάς αποκάλυψε το τριαδικό μυστήριο. Έχουμε μία ουσία, αλλά ταυτόχρονα και τις διακρίσεις των Υποστάσεων: το αγέννητο του Πατρός, το γεννητό του Υιού και το εκπορευτό του Αγίου Πνεύματος. Αυτά τα ιδιώματα συνιστούν τα Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος.

Αυτή η τριαδική πραγματικότητα αντανακλάται και στον άνθρωπο. Η νόηση, ο λόγος, το πνεύμα του, η χρήση των προσωπικών αντωνυμιών («εγώ», «εσύ», «αυτός») στις σχέσεις του, αλλά και το μυστήριο του γάμου – με την ενότητα άνδρα, γυναίκας και παιδιών – παραπέμπουν ακριβώς στην ύπαρξη του ανθρώπου ως προσώπου. Ο άνθρωπος, μέσα από τον προσωπικό του πνευματικό αγώνα και με την αρωγή της θείας χάριτος, μεταμορφώνεται σε μια ανεπανάληπτη και μοναδική προσωπικότητα. Αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του, σκέφτεται και ενεργεί ελεύθερα.

Όλοι οι άνθρωποι μοιραζόμαστε την ίδια φύση, όμως ο καθένας διατηρεί τη δική του ιδιοπροσωπία. Διακρινόμαστε ο ένας από τον άλλον. Δεν αποτελούμε μια άμορφη μάζα, όπου τα πάντα συγχωνεύονται και ισοπεδώνονται. Ο καθένας μας είναι προικισμένος με ιδιαίτερα τάλαντα που του χάρισε η αγάπη του Θεού. Δεν υπάρχει άνθρωπος απόλυτα όμοιος με τον άλλον. Έτσι, με την τιμή που μας χάρισε ο Δημιουργός, ο καθένας μας στέκεται ενώπιον του ως πρόσωπο, προικισμένο με πνευματική αρχοντιά.

Οι μορφές των σχέσεων και η εν Χριστώ καταξίωση

Στην καθημερινότητά μας αναπτύσσονται διάφορες μορφές σχέσεων. Η πιο συνήθης είναι αναμφίβολα η φιλία, η οποία φέρνει τους ανθρώπους κοντά και τους συνδέει στενά. Αυτή αποτελεί τη βάση της κοινωνικής συνύπαρξης, η οποία μπολιάζεται από την ποιότητα αυτής της σχέσης. Άλλη μορφή είναι η συναισθηματική και ερωτική σχέση, που οδηγεί στη δημιουργία οικογένειας, καθώς και η επαγγελματική, ο ρόλος της οποίας είναι εξίσου σημαντικός για την κοινωνική συνοχή.

Ξεχωρίζει, όμως, η πνευματική σχέση – όπως αυτή που σφυρηλατείται ανάμεσα στον πνευματικό πατέρα και τον εξομολογούμενο. Όλες αυτές οι σχέσεις καταξιώνονται, ομορφαίνουν και εκπληρώνουν τον σκοπό τους μόνο όταν διαποτίζονται από τη χάρη και την ευλογία του Θεού. Σε αντίθετη περίπτωση, όταν δηλαδή βιώνεται η ιδιοτέλεια και ο εγωισμός, οι σχέσεις μετατρέπονται σε πληγές και καρκινώματα που αποσαθρώνουν θεσμούς και κοινωνίες, αφήνοντας τον άνθρωπο να βιώνει την ύπαρξή του ως μια τραγική και μοναχική οντότητα.

Αδελφοί μου,

Μόνο μέσα στη χάρη του Θεού οι ανθρώπινες σχέσεις ανοίγουν ορίζοντες για ανώτερα πνευματικά φτερουγίσματα. Τότε μόνο τα ευγενή στοιχεία της ψυχής μας σφραγίζουν μια ευλογημένη πορεία προς ουράνιες πτήσεις και αιώνιες κατακτήσεις.

Ας γίνει, λοιπόν, ο λόγος του Αποστόλου Παύλου, «τη τιμή αλλήλους προηγούμενοι», η ασφαλής πυξίδα της ζωής μας. Αυτή την πυξίδα ακολούθησαν και όλοι οι Άγιοι, οι οποίοι λάμπουν εκτυφλωτικά στο αιώνιο οικοδόμημα της Εκκλησίας μας. Καθώς σήμερα τιμούμε τη μνήμη της αγίας Βερονίκης και του αγίου Παϊσίου, ας αναλογιστούμε ότι στα πρόσωπα των μαρτύρων, των οσίων και των αγίων διασώζεται αυθεντικά και ακέραια η αξία του ανθρωπίνου προσώπου.

Με τις δικές τους ευπρόσδεκτες πρεσβείες, είθε να βαδίσουμε κι εμείς μια ευλογημένη πορεία, που θα μας καταξιώνει καθημερινά ως αληθινά πρόσωπα, προικισμένα με όλη την πνευματική εμβέλεια, την ομορφιά και την αρχοντιά που μας χάρισε ο Θεός. Γένοιτο!

Χριστάκης Ευσταθίου,

Θεολόγος

ΠΗΓΗ