ΟΙ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ – ΑΚΑΘΙΣΤΟΣ ΥΜΝΟΣ
Ο Ακάθιστος Ύμνος (Χαιρετισμοί) είναι το σπουδαιότερο εγκώμιο και γενικά ότι ανώτερο έχει γραφτεί για την Παναγία. Έχει χαρακτήρα διηγηματικό, ιστορικό, θεολογικό και δοξαστικό. Ποιητής των Χαιρετισμών είναι το πιθανότερο ο Άγιος Ρωμανός ο Μελωδός, ένας από τους μεγαλύτερους ελληνόγλωσσους ποιητές όλων των εποχών.
Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ
Ιωάννου Μ. Φουντούλη
Καρδιά της Μ. Τεσσαρακοστής είναι η θεία λειτουργία των Προηγιασμένων δώρων. Μπορούμε χωρίς υπερβολή να ονομάσομε τη λειτουργία αυτή, μαζί με τα λειτουργικά χειρόγραφα, «Λειτουργία της Μ. Τεσσαρακοστής», γιατί πραγματικά αποτελεί την πιο χαρακτηριστική ακολουθία της ιεράς αυτής περιόδου. Είναι δυστυχώς αλήθεια, ότι πολλοί από τους χριστιανούς αγνοούν τελείως την ύπαρξη της, ή τη ξέρουν μόνο από το όνομα, ή και ελάχιστες φορές την έχουν παρακολουθήσει. Δεν πρόκειται να τους κατηγορήσουμε γι’ αυτό. Η λειτουργία των Προηγιασμένων τελείται σήμερα στους ναούς μας το πρωί των καθημερινών της Τεσσαρακοστής, ημερών δηλαδή εργάσιμων, και γι’ αυτό πολύ λίγοι είναι εκείνοι που δεν δεσμεύονται κατά τις ώρες αυτές από τα επαγγέλματα ή την υπηρεσία τους. Σε πολλούς ναούς τελείται κάθε Τετάρτη απόγευμα, σε ώρες που πολλοί, αν όχι όλοι οι πιστοί, έχουν τη δυνατότητα να παρευρεθούν στην τέλεση της.
«Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου» Η προσευχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής
του Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας κ. Μακαρίου
Ιδού καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού καιρός μετανοίας
Η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, είναι περίοδος μεταμόρφωσης. Ο άνθρωπος αγωνίζεται καθημερινά «τον καλόν αγώνα», που αποβλέπει στην αλλαγή, στην ολοκληρωτική πνευματική αλλοίωση των αισθήσεων, των επιθυμιών των αναγκών και της σάρκας. Μέσα από μια θαυμάσια, άνετη, ειρηνική, μυσταγωγική και προσευχητική διαδικασία όλα μεταμορφώνονται κατά την περιόδο αυτή.
ΜΕΓΑΛΟ ΑΠΟΔΕΙΠΝΟ
Την περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής η Εκκλησία μας, μεταξύ άλλων ακολουθιών, έχει καθιερώσει και το Μεγάλο Απόδειπνο κάθε απόγευμα. Μέσα από τους στίχους των ψαλμών συναντάμε όλη τη Θεολογία της Εκκλησίας μας.
Επικαλούμαστε και ζητάμε τη βοήθεια του Χριστού, της Παναγίας και των Αγίων, ώστε το διάστημα που αρχίζει μετά το δείπνο και εννοείται ότι μέσα σε αυτό συμπεριλαμβάνεται και ο ύπνος, να μας μεταδίδουν την εκκλησιαστική συνείδηση, για να μπορέσουμε να κοιμηθούμε πιστεύοντας ότι δεν είμαστε μόνοι. Έτσι φεύγει από πάνω μας ο παράλογος φόβος που προκαλεί η νύχτα και αρχίζει πλέον μια χαρισματική επικοινωνία με τους Αγίους, την Υπεραγία Θεοτόκο και τον Κύριο μας. Ως εκ τούτου κοιμόμαστε πλέον αφημένοι στην αγκαλιά των Αγίων μας και του προστάτη μας Αγγέλου, αφού είμαστε ήσυχοι ότι δεν είμαστε μόνοι.
Σαρακοστή στην Πόλη
Αρχιμ. Δοσιθέου
Bρισκόμαστε στην μέση της Mεγάλης Tεσσαρακοστής. Aνοίγω το διαβατήριο. Kοιτάζω τις σφραγίδες. ‘Oλες από και για την Πόλη. Tίς μετρώ. Tίς διαιρώ δια τους δύο. Mέσα σε τρία χρόνια έχω πάει στην Πόλη είκοσι τέσσαρες φορές. Eίκοσι τέσσερις φορές είναι πολλές. Aλλά για την Πόλη είναι πάντα λίγες. Kαιρός λοιπόν για την εικοστή πέμπτη. Θέλω να περάσω ένα τριήμερο της Aγίας Tεσσαρακοστής στην Πόλη. Kαί μάλιστα την Kυρ. της Σταυροπροσκυνήσεως. Kάποιος εκλεκτός φίλος προ ολίγων ημερών σε ερώτηση μου «γιατί θα πάς στην Πόλη »; μου απήντησε: «Για να προσκυνήσω τον Tίμιο Σταυρό». Έτσι απλά. Ξεκινάμε κι εμείς να προσκυνήσουμε το σεβάσμιον Ξύλον. Έτσι απλά. Kαι μας περίμεναν εκεί πνευματικές εμπειρίες και εκπλήξεις που δύσκολα μπορούν να καταγράψουν στο άψυχο χαρτί.
ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΑΣΧΑ: Μία σταυροαναστάσιμη πορεία καταλλαγῆς καὶ εἰρήνης μὲ τὸν Θεὸ καὶ τὸν συνάνθρωπο*
Πρωτοπρ. Χριστόδουλος Χριστοδούλου
Ἡ ἀποψινὴ διάλεξη, μέσα στὸ πνεῦμα τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, τῆς ὁποίας τὸ μέσον ἤδη πλησιάζουμε, ἐντάσσεται στὸ γενικὸ θέμα τοῦ φετινοῦ κύκλου διαλέξεων «Πολιτισμὸς τῆς Εἰρήνης». Ἡ καταλλαγή, ἢ διαλλαγή, εἶναι ἀπαραίτητη προϋπόθεση γιὰ τὴν ἐπίτευξη καὶ τὴν ἐμπέδωση τῆς εἰρήνης. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ πνευματικὸ πλαίσιο τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ἐμπνέει καὶ καλλιεργεῖ τὸ πνεῦμα καταλλαγῆς μὲ τὸν Θεὸ καὶ κατὰ συνέπεια, ἢ καὶ ὡς προϋπόθεση, τὴν καταλλαγὴ μὲ τὸν συνάνθρωπο, ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλα τὰ πλάσματα τοῦ Θεοῦ.
Τι προσπαθείς να στερηθείς τούτη τη Σαρακοστή;
Είναι φανερό, ότι για τους πιο πολλούς από τους πιστούς το να παρακολουθούν καθημερινά τις ακολουθίες αυτής της περιόδου είναι πέρα από κάθε συζήτηση. Εξακολουθούν, φυσικά να εκκλησιάζονται την Κυριακή, αλλά, τις Κυριακές της Σαρακοστής η Θεία Λειτουργία, τουλάχιστον εξωτερικά, δεν αντανακλά κάτι από τη Μεγάλη Σαρακοστή και έτσι δεν μπορεί κανείς να έχει ούτε καν την αίσθηση του λατρευτικού τυπικού της Σαρακοστής, δεδομένου μάλιστα ότι η λατρεία είναι το μόνο μέσο που μάς μεταφέρει στο πνεύμα της Σαρακοστής.
Το «πάντρεμα» του καρναβαλιού με το Χριστιανισμό. Θεολογική προσέγγιση
Της Νατάσας Ευριπίδου
Η Τσικνοπέμπτη, η Καθαρά Δευτέρα και ο εξαγνισμός της ψυχής μας
Ήθη και έθιμα πέρασαν ανάμεσα στις γενεές και έφτασαν ώς τις μέρες μας, χωρίς οι περισσότεροι να γνωρίζουμε τι έθιμα είναι αυτά, από πού προέρχονται και τι σημαίνουν.
«Ο Ελληνισμός και η ειδωλολατρία εκχριστιανίστηκαν, όπως η φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων»
Σε συνάρτηση και με τους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητάς μας, η σημασία των ημερών που διανύουμε για να φτάσουμε στο Άγιον Πάσχα μένει ακατανόητη. Πολλοί από εμάς επαναπαυόμαστε στο να γνωρίζουμε την Τσικπνοπέμπτη, την Καθαρά Δευτέρα και τη Μεγάλη Εβδομάδα. Πίσω, όμως, από αυτή την περίοδο κρύβεται το μυστήριο της Αγίας Γραφής και του Ευαγγελίου.
Τσικνοπέμπτη και Εκκλησία. Ποια η σημασία της
Η τσικνοπέμπτη είναι η Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου και για την φετινή Αποκριά, την γιορτάζουμε φέτος την Πέμπτη 4 Μαρτίου.
Οι άνθρωποι προετοιμάζονται για την μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής και δίνει την ευκαιρία στα νοικοκυριά να καταναλώσουν με εορταστικό και χαρούμενο τρόπο ό,τι κόκκινο κρέας τους έχει απομείνει πριν από τη νηστεία της Σαρακοστής!
Έννοια και σκοπός της νηστείας
Πρόταση νηστείας ἀπὸ τὴν ᾿Εκκλησία
Μητροπολίτου Κωνσταντίας – Ἀμμοχώστου κ. Βασιλείου
Ἡ Ἁγία καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστή εἶναι ἡ κατ’ ἐξοχὴν περίοδος τῆς νηστείας καὶ τῶν ἄλλων πνευματικῶν ἀθλημάτων. Γιὰ τὸ λόγο αὐτό, τὴν Κυριακὴ τῆς Τυρινῆς, τὴν τελευταία ἡμέρα πρὸς τῆς εἰσόδου μας στὴν περίοδο τῆς νηστείας, ὁρίσθηκε ὡς εὐαγγελικὴ ἡ διδασκαλία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ γιὰ νὰ μᾶς ὑπενθυμίσει τὴν ἀναγκαιότητα, ἀλλὰ καὶ τὶς ὀρθὲς διαστάσεις καὶ πράξη τῆς νηστείας, ὅπως τὴ δίδαξε ὁ Χριστός. Ἡ νηστεία βεβαίως δὲν εἶναι μοναδικὴ πνευματικὴ ἄσκηση τῆς Καινῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ὅπου ἄγει τὴν ἀρχή της.
1. Ἡ νηστεία στὴν Παλαιὰ Διαθήκη
ΤΡΙΩΔΙΟ: Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΑΣΧΑ
Ρένος Κωνσταντίνου, θεολόγος
Τριώδιο ονομάζεται η περίοδος του εκκλησιαστικού έτους που αρχίζει από την Κυριακή του Τελώνη και Φαρισαίου και εκτείνεται μέχρι το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου. Περιλαμβάνει συνολικά δέκα εβδομάδες: τρείς εβδομάδες προπαρασκευαστικές (οι οποίες πλαισιώνονται από τέσσερις Κυριακές: Τελώνη και Φαρισαίου, Ασώτου, Απόκρεω και Τυρινής), έξι εβδομάδες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (οι οποίες πλαισιώνονται από τις πέντε Κυριακές των Νηστειών και την Κυριακή των Βαΐων) και τέλος η Μεγάλη Εβδομάδα.
ΤΡΙΩΔΙΟ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ
Ξένιας Παντελή, θεολόγου
Το Τριώδιο αποτελεί το κινητό εκείνο τμήμα του εκκλησιαστικού έτους που προπαρασκευάζει για τον άξιο εορτασμό των Παθών και της Αναστάσεως με ανάλογα βιώματα, πνευματική καλλιέργεια και συμμετοχή, με αγώνα μετανοίας, προσευχής και νηστείας. Περιλαμβάνει δέκα Κυριακές. Από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου μέχρι τον Εσπερινό του Μ. Σαββάτου.
Περί Ταπεινώσεως
Η ταπείνωση τους διαβόλους κάνει αγγέλους, ενώ η υπερηφάνεια τους αγγέλους κάνει διαβόλους. Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος μας αναφέρει ότι η ταπείνωση είναι μία μυστική δύναμη την οποία λαμβάνουν σε τέλειο βαθμό οι αληθινοί Άγιοι. Η ταπείνωση είναι μία σκάλα με εκατομμύρια σκαλοπάτια. Το πρώτο σκαλοπάτι πατά στη γη, και το τελευταίο, ακουμπά στον ουρανό. Το πρώτο είναι η στοιχειώδης ταπείνωση, και το τελευταίο είναι η «τελεία» ταπείνωση, που είχε η Παναγία.
Τί κακά κάνουν οἱ χριστιανοί στίς Ἀπόκριες
Ἁγ. Νικοδήμου Ἁγιορείτου
1[6]Ποιός μπορεῖ νά διηγηθεῖ τίς ἀταξίες, πού κάνουν οἱ Χριστιανοί κατά τήν περίοδο τῶν Ἀποκρέων, καί μάλιστα στά νησιά; Στʼ ἀλήθεια, θά μποροῦσε νά πεῖ κανείς, ὅτι τότε οἱ Χριστιανοί δαιμονίζονται ὅλοι, διότι χορεύουν, παίζουν, τραγουδοῦν ἀσυνείδητα, μέχρι καί αὐτοί οἱ πλέον γέροντες. Καί, ὅποιος δέν χορέψει ἤ δέν τραγουδήσει, θεωρεῖται τρελλός, διότι οἱ ἄνδρες φοροῦν γυναικεῖα φορέματα καί οἱ γυναῖκες ἀνδρικά· διότι ντύνεται ὁ καθένας μέ διαφορετικά ροῦχα καί μάσκες, τίς κοινῶς ἀποκαλούμενες μουτσοῦνες· τότε δέν ἔχει διαφορά ἡ ἡμέρα ἀπό τήν νύκτα· διότι ἐπίσης μέ τήν ἡμέρα καί ὅλη ἡ νύκτα ξοδεύεται σέ χορούς καί μασκαριλίκια· τότε δέν διαφέρουν οἱ λαϊκοί ἀπό τούς κληρικούς καί τούς ἱερωμένους· διότι ὅλοι ἐξ ἴσου ἀτακτοῦν·
Περί τοῦ ἉγίουΤριωδίου
Ἰωάννου Μ. ΦΟΥΝΤΟΥΛΗ
«Ὁ δημιουργός τῶν ἄνω καί τῶν κάτω,
τρισάγιον μέν ὕμνον ἐκ τῶν ἀγγέλων,
τριῴδιον δέ παρ᾽ ἀνθρώπων δέχου».
Μέ τούς στίχους αὐτούς προοιμιάζονται τά συναξάρια τῆς περιόδου τοῦ Τριῳδίου. Ὁ οὐράνιος καί ὁ ἐπίγειος κόσμος, οἱ ἄγγελοι καί οἱ ἄνθρωποι, συνάπτονται σέ κοινή συμφωνία. Οἱ ἄγγελοι ψάλλουν στόν δημιουργό των, τόν «δημιουργό τῶν ἄνω», τόν τρισάγιο ὕμνο. Μαζί μέ αὐτούς ἑνώνονται καί οἱ φωνές τῶν ἀνθρώπων, πού ἔρχονται καί αὐτοί νά ψάλουν στόν δημιουργό των, τόν «δημιουργό τῶν κάτω», τριῳδίους ὕμνους. Ἀπό αὐτούς τούς τριωδίους ὕμνους, τά «τριῴδια», ἔλαβε τό ὄνομά της ἡ μεγάλη περίοδος τοῦ λειτουργικοῦ ἔτους, πού κινεῖται μαζί μέ τό Πάσχα καί τό περιβάλλει σάν προεόρτιος καί μεθέορτος περίοδος. Γιατί ὅλο αὐτό τό τμῆμα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους παλαιότερον ἐχαρακτηρίζετο μ᾽ αὐτό τό ὄνομα: «Τριῴδιον».
Πνευματικά μηνύματα του Τριωδίου
Λάμπρος Σκόντζος
Αποστολή της αγίας μας Εκκλησίας είναι να προσκαλεί κάθε άνθρωπο στη σωτηρία, παρέχοντας όλα εκείνα τα εφόδια, τα στοιχεία και τους τρόπους, που είναι απαραίτητα για την πραγματοποίησή της. Αυτή ως στοργική μητέρα προσφέρει άπειρες ευκαιρίες στα παιδιά της, προκειμένου να τα φέρει κοντά της και να τα σώσει.
Πριν από τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή
π. Θωμάς Χόπκο
Της Πασχάλιας Περιόδου της Εκκλησίας προηγείται η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, η οποία έχει τη δική της λειτουργική προετοιμασία. Το πρώτο σημάδι ότι εγγίζουμε στη Σαρακοστή έρχεται πέντε Κυριακές πριν από την αρχή της. Αυτή την πρώτη Κυριακή, το ευαγγελικό ανάγνωσμα είναι για τον τελώνη Ζακχαίο. Μας διηγείται πώς ο Χριστός έφερε τη σωτηρία σ’ έναν αμαρτωλό άνθρωπο και πώς η ζωή του άλλαξε ριζικά απλώς επειδή «ἐζήτει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν τίς ἐστι» (Λουκ. 19,3). Ο πόθος και η προσπάθεια να δούμε τον Ιησού, ξεκινά την πορεία μας δια μέσου της Σαρακοστής προς το Πάσχα. Είναι η πρώτη κίνηση για τη σωτηρία.
Μικρό Προοίμιο
Π. Β. Πάσχος
Η ζωή του ανθρώπου της Εκκλησίας, είναι μια διαρκής πορεία απ’ τη γη προς τον ουρανό· απ’ τη λάσπη της ανθρώπινης αμαρτίας, προς την αγιότητα του Θεού. Μια ασταμάτητη πορεία είναι η ζωή γενικά των ανθρώπων: του πνευματικού ανθρώπου, είναι πορεία προς την πνευματική τελειότητα και την απόλαυση των πνευματικών αγαθών της· ενώ του σαρκικού απ’ την άλλη μεριά ανθρώπου η ζωή, είναι μια πορεία στην «ὁδὸν τῆς ἀπωλείας», προς μια παντοτινή, αν ήταν δυνατόν, και παντοειδή σαρκικήν απόλαυση, που στο τέλος καταντά ένα οικτρό κατρακύλισμα, όχι μονάχα στην πνευματική, μα και στη σαρκική κατάπτωση, στην εκμηδένιση των πάντων.
Το Τριώδιο
π. Αλέξανδρος Σμέμαν
Η Μεγάλη Σαρακοστή έχει ένα εντελώς δικό της λειτουργικό βιβλίο, το Τριώδιο. Το Τριώδιο περιλαμβάνει ύμνους και βιβλικά αναγνώσματα για την κάθε μέρα της περιόδου αυτής που αρχίζει με την Κυριακή του Τελώνη και του Φαρισαίου και τελειώνει με τον Εσπερινό του Αγίου και Μεγάλου Σαββάτου. Οι ύμνοι του Τριωδίου συντάχτηκαν στο μεγαλύτερο μέρος τους, αφού σταμάτησαν να υπάρχουν κατηχούμενοι (δηλαδή σταμάτησε το βάφτισμα των ενηλίκων και η απαραίτητη προετοιμασία τους γι’ αυτό).
